محمدتقى نورى

پيشگفتار 26

اشرف التواريخ ( فارسي )

مؤلف دليل نام‌گذارى كتاب را اين‌گونه شرح مىدهد . « عليرغم حسن بيك مورخ تاريخ احسن التواريخ فتوحات شاه اسماعيل صفوى - رضوان اللّه عليه و الغفران - اين شگرفنامه سعادت عنوان را به اشرف التواريخ موسوم ساخت » ( 6 ب ) . درواقع مؤلف مىخواهد محمد ولى ميرزا را برتر از شاه اسماعيل صفوى قرار دهد . اشرف التواريخ يكى از مفصل‌ترين آثارى است كه در زمينه تاريخ اين دوره نوشته شده است ، محمد تقى نورى در اين كتاب روش وقايع‌نگارى سال به سال را به كار برده است . پس از ديباچه نسبتا مفصل ، مؤلف آنجا كه به بيان نسب محمد ولى ميرزا مىرسد ، از اجداد او در دوره صفويه ، يعنى شاه قلى بيك آغاز مىكند كه بيشتر نسبى ساختگى براى سلسله قاجار مىنمايد . زيرا آن‌گونه كه در منابع قاجارى و همچنين اين كتاب آمده ، شاه قلى بيك در دورهء شاه عبّاس اوّل ( 1038 - 996 ق / 1629 - 1588 م ) مىزيسته است و بلافاصله فتحعلى خان قاجار را پسر او مىداند كه در بخشى از دوران فرمانروايى شاه سلطان حسين ( 1135 - 1105 ق / 1722 - 1694 م ) از سران سپاه او بوده است . درواقع با توجه به فاصله زمانى زيادى كه ميان حكومت اين دو پادشاه وجود دارد ، نزديك به محال است كه فردى چنين عمرى داشته باشد كه زمان هردو پادشاه را درك كرده باشد . به‌هرحال پس از آن مبارزات فتحعلى خان و محمد حسن خان قاجار بيان مىشود و سپس چگونگى قدرت‌گيرى آقا محمد خان و به سلطنت رسيدن فتحعلى شاه و از اينجا مؤلف به احوال محمد ولى ميرزا مىپردازد . در اين بخش به‌طور اختصار حكومت محمد ولى ميرزا در سمنان ذكر مىشود و مؤلف به سرعت به دوران حكمرانى وى در خراسان كه هدف اصلى او است مىپردازد و درواقع بخش اصلى كتاب نيز از همين‌جا آغاز مىشود . مؤلف ضمن اينكه به درگيرىهاى امراى خراسان با محمد ولى ميرزا و با دولت قاجار مىپردازد . از جنگ‌هاى ايران و روس كه در همين زمان آغاز مىشود نيز غافل نيست ، در عين اينكه درگيرىهاى ايران با عثمانى در بغداد را نيز از نظر پوشيده نمىدارد و همين‌طور شرح حال سلاطين تركستان و نيز حكام افغان را به نگارش درمىآورد .